مغز «فوق‌سالمندان» در برابر زوال شناختی مقاومت می‌کنه. بالاخره راز اونا رو می‌دونیم.

«فوق‌سالمندان» (Superagers) ذهن‌های تیز خودشون رو تا ۸۰ سالگی و بالاتر حفظ می‌کنن و ایده اجتناب‌ناپذیر بودن زوال شناختی با افزایش سن رو به چالش می‌کشن. یه مطالعه ۲۵ ساله روی این افراد حسودبرانگیز حالا برخی از ویژگی‌های خاص نورولوژی زیربنایی اونا رو فاش کرده.

ساندرا وینتروب (Sandra Weintraub)، متخصص روان‌شناسی عصبی بالینی دانشگاه نورث‌وسترن، توضیح میده: «چیزی که تو مغز اونا پیدا کردیم، واقعاً برای ما شوکه‌کننده بوده.»

وینتروب و همکارانش فهمیدن که مغز فوق‌سالمندان به شکل عجیبی در برابر تجمع توده‌ها و گره‌های پروتئینی مرتبط با آلزایمر مقاومه. این افراد همچنین غلظت بالاتری از یه نوع خاص نورون تو یه ناحیه حیاتی مغزشون دارن و در مقایسه با جمعیت عمومی سالخورده، فعالیت التهابی کمتری تو ماده سفیدشون نشون میدن.

وینتروب میگه، اگرچه این یافته‌ها باید تو جمعیت‌های دیگه تأیید بشن، شناسایی یه مشخصات عصبی بیولوژیکی متمایز تو فوق‌سالمندان «راه رو برای مداخلات جدید با هدف حفظ سلامت مغز تو دهه‌های بعدی زندگی باز می‌کنه.»

فوق‌سالمندان تو دهه ۸۰ سالگی و بالاتر، حافظه‌ای دارن که با حافظه افراد ۵۰ ساله رقابت می‌کنه. این مطالعه اونا رو اینطور تعریف می‌کنه که قادرن حداقل ۹ کلمه از یه لیست ۱۵ کلمه‌ای رو تو آزمون‌ها به یاد بیارن؛ چیزی که تو افراد حداقل دو تا سه دهه جوان‌تر معموله. بعضی مطالعات نشون دادن که کمتر از ۵ درصد جمعیت می‌تونن به درجه فوق‌سالمندی دست پیدا کنن.

برون‌گرایی بالا یکی از ویژگی‌های مشترک فوق‌سالمندان با همدیگه‌ست. عجیب اینکه، فوق‌سالمندان لزوماً سبک زندگی سالم‌تری ندارن و بعضی‌هاشون به طور منظم سیگار میکشن و الکل می‌نوشن؛ عاملی که نشون میده بخش قابل توجهی از ابرقدرت‌های مقاوم در برابر سن این افراد، بیولوژیکیه.

وینتروب و تیمش از سال ۲۰۰۰، ۲۹۰ نفر بالای ۸۰ سال رو زیر نظر داشتن تا اونایی رو که در نهایت فوق‌سالمند میشن، با اونایی که به طور معمول پیر میشن، مقایسه کنن. همچنین به لطف اهدای سخاوتمندانه مغز ۷۹ فوق‌سالمند، محققان تفاوت‌های بیولوژیکی کلیدی رو شناسایی کردن.

وینتروب میگه: «چیزی که فهمیدیم اینه که دو مکانیزم باعث میشه یه نفر فوق‌سالمند بشه. یکی مقاومت هست: اونا پلاک‌ها و گره‌ها [که معمولاً با بیماری آلزایمر مرتبط هستن] رو نمی‌سازن. دومی انعطاف‌پذیری هست: اونا رو می‌سازن، اما این چیزها آسیبی به مغزشون نمی‌زنه.»

محققان تو مقاله خودشون پیشنهاد میدن که سلول‌هایی که اطلاعات رو به هیپوکامپ می‌رسونن، که بهشون نورون‌های انتورینال گفته میشه، تو فوق‌سالمندان بزرگتر بودن، و احتمالاً به این مقاومت یا انعطاف‌پذیری کمک می‌کنن.

چیزی که از این هم مهم‌تره اینه که افراد پیر با روند عادی، تو لایه بیرونی مغزشون نازک شدن داشتن، در حالی که فوق‌سالمندان اینطور نبودن. این ناحیه از مغز افکار آگاهانه، حافظه و زبان ما رو کنترل می‌کنه.

فوق‌سالمندان همچنین نورون‌های فون اکونومو (von Economo neurons) بیشتری داشتن و شیار سینگولیت قدامی (anterior cingulate gyrus)، جایی که این نورون‌ها پیدا میشن، حتی در مقایسه با افراد خیلی جوان‌تر، ضخیم‌تر بود. این بخش از مغز تو تنظیم توجه، احساسات و تصمیم‌گیری درگیره.

مطالعات قبلی قبلاً اشاره کرده بودن که این بخش از مغز تو فوق‌سالمندان اونطور که انتظار میره کوچک نمیشه. وینتروب و تیمش گمان می‌کنن که فوق‌سالمندان با تراکم بالاتری از نورون‌های فون اکونومو متولد میشن.

در مجموع، این تفاوت‌ها نشون میده که مغز فوق‌سالمندان در طول زمان در مقایسه با بقیه کاملاً پایدار باقی می‌مونه.

تامار گفن (Tamar Gefen)، متخصص روان‌شناسی عصبی بالینی دانشگاه نورث‌وسترن، میگه: «بسیاری از یافته‌های این مقاله از بررسی نمونه‌های مغزی فوق‌سالمندان سخاوتمند و متعهدی به دست اومده که دهه‌ها تحت نظر بودن.»

این تیم همچنین به لیستی از ژن‌ها اشاره کرد که تو تحقیقات قبلی برجسته شده بودن و هنوز می‌تونن برای بینش‌های بیشتر مورد بررسی قرار بگیرن.

محققان تو مقاله خودشون نتیجه می‌گیرن که درک ژن‌هایی که با افزایش سن روی شناخت تأثیر میذارن، ممکنه به ما اجازه بده داروهایی بسازیم که تنظیمات مغزی فوق‌سالمندان و مقاومت در برابر بیماری آلزایمر رو تقویت کنن.

لینک منبع